Uszczegóławianie celów kształcenia

CEL wg słownika PWN :

1. «to, do czego się dąży»

2. «to, co ma czemuś służyć»

3. «miejsce, do którego się zmierza»

4. «przedmiot lub osoba, których dotyczą zamierzone działania»

5. «obiekt, do którego się strzela»

Kształcenie – całość doświadczeń składających się na proces zdobywania przez jednostkę umiejętności, wiedzy oraz rozumienia otaczającego ją świata.

Cele kształcenia- to planowane, zamierzone i długotrwałe założenia dydaktyczne co do tego jak kształcić, jakie wartości wpajać i jakimi metodami.

Uszczegóławianie = Operacjonalizacja

- to inaczej przekształcanie celu ogólnego w cel bardziej precyzyjny, konkretny. Aby zrozumieć jakiś cel ogólny (świat przyrody) musimy przede wszystkim zrozumieć go w sposób bardziej konkretny (rośliny, zwierzęta).

Wg K. Denka operacjonalizacja celów wychowania, nauczania i uczenia się polega na przekształcaniu ich postaci ogólnej i nadawaniu im kształtu sprecyzowanego, uszczegółowionego i konkretnego.  

Zmiany jakim ulegają cele ogólne wg Niemierki to:

1. sprecyzowanie- pozbawienie sformułowania, wyrażeń luźnych, służących ozdobie.
2. uszczegółowienie- pojedyncze, dość lakoniczne hasło zmienia się w kilka dłuższych zdań o bogatej treści
3. konkretyzacja- dokładne określenie sytuacji, w której działanie się dokonuje i stanu końcowego, do którego zadanie zmierza
4. upodmiotowienie osiągającego cel- dzięki temu zabiegowi, cele kształcenia stają się jasne i zrozumiałe dla obydwu podmiotów procesów kształcenia

Podział celów:

a) cel ogólny- jest on z reguły mało przydatny, ponieważ aby zrozumieć jakiś określony cel musi być on przedstawiony w sposób bardziej szczegółowy

b) cel operacyjny- to inaczej jakieś zamierzone, określone osiągnięcia. Jest to zachowanie jakie będzie miał uczący po zakończeniu nauki.

Możne wyróżnić elementy:

• zachowanie końcowe- zakładamy sobie cel i za pomocą kształcenia staramy się dojść do niego, aby go osiągnąć; to co uczeń zrobi, aby osiągnąć ten cel
• warunki przejawiania zachowania końcowego wymaganego w teście- wymaga się to od ucznia, aby zaprezentował zachowanie końcowe.

Są trzy rodzaje warunków mających wpływ na wykonanie zadań testowych:

1. - pomoce naukowe (książki, notatki, globusy, atlasy, sylabusy itp.)
2. - ograniczenia nakładane na ucznia ( ukończenia sprawdzianu w wyznaczonym czasie, czas trwania zajęć lekcyjnych - jedna lekcja w szkole trwa 45 minut)
3. - forma przedstawianie informacji (ustna, pisemna)

• standardy osiągania zachowania końcowego - poziom realizacji, który można uznać za świadectwo, że cel został osiągnięty.

c) cel szczegółowy:

Elementy:

- działanie- opis ćwiczenia, które powinno być wykonane

- treść- są to materiały za pomocą których działanie powinno zostać wykonane

- warunek- okoliczności, w których warunek ma mieć miejsce

- kryterium- to pewien poziom, który jest oczekiwany od uczącego się

Cechy:

- odpowiedniość

- jednoznaczność

- wykonalność

- logiczność

- obserwowalność

- mierzalność

DWA UJĘCIA OPERACJONALIZACJI :

I. Wg R. H. Davisa. Składa się ona z 5 kroków:

KROK 1. Napisz cel główny, który jest równoznaczny z wynikiem nauczania i przedstawia uczniom pewną wartość. Są trzy źródła celów: treści kształcenia, przyjęta przez nauczyciela filozofia kształcenia oraz właściwości uczniów.

KROK 2. Ustal sytuację odniesienia, czyli taką, w której uczniowie będą się posługiwać tym, czego właśnie mają się nauczyć.

KROK 3. Sporządź test sytuacji odniesienia (TSO). Jest to sprawdzian adekwatności wiadomości i umiejętności.

KROK 4. Napisz operacyjny cel kształcenia, którego części składowe będą się różnić od składników testu sytuacji odniesienia tak mało, jak to tylko możliwe.

KROK 5. Wyznaczenie dolnej granicy stałości realizacji, którą powinna być taka sama proporcja powodzeń do ogółu prób.

II. Wg Niemierki. Składała się początkowo z 8 kroków, jednak później została zredukowana do 6:

1. Analiza znaczenia celu ogólnego- napisanie celu, odczytanie go i rozważenie sensu zawartych w nim wyrażeń.
2. Luźne zapisy celów operacyjnych- w toku „burzy mózgów” należy wynotować wszystkie zachowania jakie cechują uczniów osiągających cel ogólny.
3.  Selekcja i klasyfikacja luźnych zapisów- wybieramy zapisy dotyczące czynności ucznia, porządkujemy je wg dziedziny i kategorii.
4. Określenie warunków wykonywania czynności, chodzi tu o sytuację np. szkolną, w której uczeń będzie wykonywał daną czynność po jej opanowaniu.
5. Określenie wymagań co do biegłości wykonywania czynności, czyli standardów.
6. Zredagowanie celów operacyjnych. Ważne jest,by sformułowanie celów było zwięzłe i jasne.

Bibliografia:

1. J. Świrko-Pilipczuk, Wartości i cele kształcenia, w: F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Kraków 2001

Dominika Pelc
Patrycja Gzyl