Kryteria i teorie doboru treści do programów kształcenia.

Kryteria i teorie doboru treści do programów kształcenia.

Program kształcenia - składa się z szeregu dokumentów wyznaczających treść, sposób kierunki nauczania i wychowania, czyli pracy nauczyciela z uczniami. Program ten ma określać w miarę dokładnie co i jak ma spotkać uczniów w szkole. Normuje on pracę szkoły i zawiera wytyczne, jak połączyć pracę nauczyciela z celami szkoły. Jest to funkcja pedagogiczna programu.

1. Trzy rodzaje kryteriów do budowy programu kształcenia wg Wincentego Okonia:

1) z dzieckiem i w ogóle rozwijającym się człowiekiem poddawanym edukacji, polega na dostosowanie programu do możliwości uczniów. Z tym łączy się również proces poznania tych możliwości. Czasami sprawia to pewien problem ponieważ w psychologii istnieje wiele podziałów rozwojowych niekiedy bardzo różniących się od siebie. Tutaj należy wspomnieć również co jest istotą rozwoju człowieka. Tak więc rozwój człowieka ma charakter ciągły, jest więc procesem wzrostu poszczególnych funkcji, tj. stałego narastania zmian ilościowych i jakościowych. Jeżeli tworzymy program kształcenia to nie należy brać pod uwagę tylko stronę intelektualna ale również osobowość czyli storna emocjonalna, moralno-społeczna, twórcza działalność praktyczna.

2) ze zmieniającym się społeczeństwem - Możliwości i potrzeby społeczne należy rozpatrywać nie tylko w świetle dnia dzisiejszego ale trzeba je również odnosić do przyszłości. Odwołując się do Wincentego Okonia treść ta ma umożliwiała kształtowanie twórczego stosunku młodych pokoleń do zmieniających się w społeczeństwie dziedzin i spraw takich jak: -ojczyzna -własny naród -inne narody -życie społeczno-obywatelskie kraju -edukacja -praca zawodowa -rodzina

3) z rozwojem kultury w tym głównym stopniu nauki - Rozumiana kultura ma swoje odbicie w kształceniu wtedy gdy dzięki niej wprowadza się pewien program działalności uczącej się młodzieży. Na ten program składają się takie czynności jak: poznawanie wybranych dóbr kultury, wytwarzanie przez młodzież różnych wartości, przeżywanie wartości kulturalnych. W. Okoń akceptuje sprawę równowagi różnych wartości w tak tworzonym programie i przestrzega przed dominacją wartości poznawczych. Nauka „ to system uzasadnionych pojęć, twierdzeń, hipotez, będących wytworem działalności badawczej i stanowiących najwyżej rozwiniętą postać świadomości ludzkiej” (W. Okoń) Wyróżniamy 4 części składowe nauki: -fakty naukowe -pojęcia naukowe -prawa nauki -teoria naukowa

2.Tadeusz Lewowicki przedstawił własną teorię doboru treści kształcenia. Wyodrębnił cztery typy koncepcji (teorii) treści kształcenia
1) Koncepcje ‘treściowo-informacyjne’
2) Koncepcje ‘czynnościowe’
3) Koncepcje ‘funkcjonalne’
4) Koncepcje ‘modelowe’
W pierwszej grupie (1 i 2) znalazły się prawie wszystkie znane do tej pory teorie (koncepcje) doboru treści. Podstawę stanowi tu materializm dydaktyczny Tadeusz Lewicki do koncepcji (3 i 4) zalicza natomiast : formalizm dydaktyczny, utylitaryzm dydaktyczny, strukturalizm, egzemplaryzm, teorię problemowo- kompleksową.

materializm dydaktyczny - Główne założenia materializmu dydaktycznego (encyklopedyzmu):
• Najważniejszym zadaniem szkoły jest przekazanie uczniom jak największej ilości wiadomości z różnych dziedzin nauki
• Umieszczenie dotychczasowych programach nauczania jak najwięcej materiału ze swojej dyscypliny Słabości i wady : - przeładowanie programów szkolnych - niedostateczny stopień korelacji treści i kształcenia - pośpiech i powierzchowność dotychczasowych realizacji treści - uczniowie są bierni

Formalizm dydaktyczny:
• Treści kształcenia to tylko środek służący do rozwijania zdolności i zainteresowań poznawczych uczniów
• Cel szkoły to pogłębianie, rozszerzanie, uszlachetnianie właśnie tych zdolności
• Do ich rozwijania najlepiej nadają się przedmioty instrumentalne, czyli matematyka i języki

Utylitaryzm:
• Kryterium doboru treści jest rekonstrukcja społecznych doświadczeń ludzkości
• Szkoła winna być miniaturą życia społecznego, miejsca, które przygotowuje do działalności praktycznej
• Układając program nauczania należy kierować się zasadami: - problemowe podejście do treści kształcenia - kształtowanie umiejętności praktycznych - łączenie pracy z zabawą - aktywizowanie uczniów

Główne założenia teorii problemowo – kompleksowej:
• Postuluje kompleksowe łączenie wiedzy z różnych dziedzin nauki
• Zamiast dotychczasowego układu informacyjno – systematycznego należy wprowadzić problemowo – kompleksowy układ materiału nauczania, tj., aby nie uczyć przedmiotów odrębnie, dotychczasowych integrować ich treść
• Treści kształcenia powinny dotyczyć problemów współczesnego świata

Główne założenia strukturalizmu: Twórca: K. Sośnicki
• Włączenie do programów nauczania treści najważniejszych, stanowiących trwały dorobek nauki i nawiązujące do jej najnowszych osiągnięć
• Podział treści nauczania na „elementy podstawowe” (o trwałej wartości kształcącej) i „elementy wtórne” (fakultatywne, nadobowiązkowe).

Główne założenia egzemplaryzm:
• Konieczność bezwzględnej redukcji materiału nauczania, ale takiej, aby nie doprowadziła do zubożenia procesu kształcenia
• Nauczanie paradygmatyczne – materiał nauczania ułożony dotychczasowych sposób wzorcowy, ogniskowy (nie schematyczny)
• Zasada egzemplarycznego układu treści – wiedza przekazywana jest przy pomocy egzemplarzy tematycznych, pewnych przykładów, które są reprezentatywne dla danego tematu.

Tadeusz Lewicki zauważa również, że w szkole posiada się wiedzę typu „wiedzieć, że „ , a nie typu „wiedzieć dlaczego „. Jest to wiedza encyklopedyczna , która polega na tym ,że uczymy się haseł , będących streszczeniem wiadomości ,ale nie zawsze potrafimy łączyć ją w logiczną całość.

3.Krzysztof Konarzewski wymienia 4 kryteria doboru treści kształcenia w polskich podręcznikach:
-filozofia programu szkolnego
-kryterium interesu
-kryterium merytoryczne
-kryterium skuteczności dydaktycznej

1.filozofia programu szkolnego;
-należy dobrać taki materiał, który jest zgodny z poglądami panującymi w społeczeństwie
-materiał ma służyć do przygotowania uczniów do wykonywania z powodzeniem zadań społecznych.
-należy dobrać taki materiał, który pozwoli rozwinąć zdolności poznawcze ucznia.

2.kryterium interesu
- Materiał nauczania musi odzwierciedlać interesy różnych grup i instytucji mimo ich oczywistych różnic i rozbieżności. Sprowadza się to do tego ,iż „właściciel szkoły” w zależności od położenia geograficznego ,dostępu do produktów lub surowców , siły roboczej i innych czynników decyduje się na profil kształcenia ,który jest najbardziej oczekiwany i możliwy do zagospodarowania w przyszłości. Przykładem może być powstanie Akademii Morskiej w mieście portowym , gdyż absolwenci takiej uczelni mogą znaleźć zatrudnienia w żegludze.

3.kryterium merytoryczne- odnosi się do konstruktorów programów .Musza to być fachowcy w danej dziedzinie nauki ,którzy swoja wiedza zapewnia przygotowanie takiego programu ,który zagwarantuje uzyskanie niezbędnych kwalifikacji przez uczących się. Mamy tu do czynienia z 3 hasłami programowymi ; - tematu rozwiniętego, zwierającego szczegółowe wiadomości, które się na niego składają; -tematu przedstawionego jako zbiór wiadomości, z których nauczyciel dokonuje wyboru; - tematu sformułowanego ogólnie, którego „przerobieniu” posłużą wiadomości dobrane samodzielnie przez nauczyciela.

4.kryterium skuteczności dydaktycznej-materiał ma pomagać w skutecznym uczeniu się. Konstruktorzy programu muszą odpowiedzieć na 3 pytania: -kiedy uczeń ma się zetknąć z daną wiadomością, bierze się pod uwagę dojrzałość i potrzeby ucznia. Wykorzystuje się tu ustalenia psychologii rozwojowej, jak też zasady dydaktyczne i modele kształcenia -jaką strukturę nadać materiałowi w obrębie każdego przedmiotu- wykorzystuje się tu układy liniowy, koncentryczny i spiralny -jaką strukturę nadać materiałowi z różnych przedmiotów nauczania w tym samym czasie? –to tyle co związki między materiałem poszczególnych przedmiotów nauczania przewidzianych na ten sam okres nauki, czyli lata, szczeble szkolne i rodzaje szkół.

4.Pedagogiczne teorie doboru treści kształcenia według Józefa Półturzyckiego:
1)kryterium społeczno-polityczne- jest to taki dobór treści kształcenia, który odpowiada potrzebom społecznego życia i przyjętym zasadom polityczno- ustrojowym. Szczególnie ważne jest interpretowanie faktów, zdarzeń i zjawisk o charakterze społecznym, politycznym, ekonomicznym;
2)tradycje kultury- kultura regionu i narodu zawiera znaczące dla społeczeństwa znaki i symbole kulturowe, które powinny wystąpić w treściach kształcenia. Ich istotą są wydarzenia życia społecznego i kulturowego oraz osiągnięcia naukowe;
3)rozwój psychofizyczny- uzależnia dobór tematów i zagadnień do wieku i rozwoju dzieci;
4)kryterium aksjologiczno-teleologiczne- przyjęte w danym społeczeństwie i preferowane przez politykę oświatową wartości i cele kształcenia. Wartości i potrzeby społeczne stanowią podstawę idei edukacji. Z nich wynikają podstawowe treści kształcenia. Charakterystyka teorii doboru treści kształcenia według Półturzyckiego: *encyklopedyzm *formalizm dydaktyczny *utylitaryzm *teoria problemowo kompleksowa *strukturalizm *egzemplaryzm *materializm funkcjonalny *teoria programowania dydaktycznego


Aleksandra Gierba
Celina Siwarska

Metody i strategie kształcenia – projektowanie działań edukacyjnych z wykorzystaniem poszczególnych metod i strategii kształcenia

Na wstępie warto przypomnieć iż w pojęciu kształcenia mieści się , nauczanie i uczenie się.

Obecnie zastępuje się termin „metoda nauczania „ nowym „metody kształcenia „ Nastąpiło tu zwrócenie uwagi na ucznia który staje się partnerem nauczyciela w wyżej wymienionym procesie kształcenia .

Metoda nauczania to stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami, który umożliwia osiągnięcie danych celów.

Metoda uczenia się to - Sposób pracy, który jest stosowany systematycznie, wielokrotnie wykorzystywany w przypadku, gdy powtarza się takie samo zadanie.

Metoda  według W. Okonia

Metody kształcenia według Okonia: „jest to wypróbowany i systematycznie stosowany układ czynności nauczyciela i uczniów, realizowanych świadomie w celu spowodowania założonych zmian osobowości uczniów”.

Metoda  według F. Bereźnickiego

Termin metoda wywodzi się z języka greckiego methodos to droga dochodzenia do prawdy, sposób postępowania sposób badania

Podział metod nauczania:

Podział metod nauczania w dydaktyce zależy od różnych interpretacji logicznych jak również od tradycji. Zatem można przyjąć, że istnieje tyle różnych podziałów i ich uzasadnień ile jest podręczników.

Do najbardziej znanych typologii metod nauczania należą:

a)Typologia Sośnickiego -Sośnicki dzieli metody nauczania na podające, czyli takie gdzie nauczyciel podaje nowy materiał uczniom i poszukujące, gdzie uczniowie poszukują wiedzy.

b)typologia Nawroczyńskiego - Nawroczyński wyróżnia metody podające, poszukujące i laboratoryjne. Przyjmuje on za kryterium aktywność nauczyciela i uczniów oraz miejsce zajęć szkolnych.

typologia tradycyjna metod

c)Tradycyjny podział metod to: metody słowne, oglądowe i praktyczne.

Do grupy metod słownych zalicza się pogadankę, opis, opowiadanie, wykład, dyskusję, pracę z książką.

Metody oglądowe to różne odmiany pokazu, obserwacji i demonstracji zwłaszcza  środków dydaktycznych.

Metody praktyczne obejmują metodę laboratoryjną i zajęć praktycznych.

Wady tradycyjnego podziału:

- ten podział nie mieści w sobie metod, które zostały później wypracowane. Na przykład metody problemowej, metody gier dydaktycznych.

-zaliczenie do jednej grupy metod, które wymagają od uczącego się różnego poziomu samodzielności.

-założenie, że w poznawaniu rzeczywistości możliwe jest oddzielenie słowa od o`glądu.Warto tu zaznaczyć że  w szkole metody wzajemnie się integrują i uzupełniają , szczególnie właśnie metody słowne i oglądowe.

  Funkcje dydaktyczne metod:

Kupisiewicz wyróżnił metody oparte na obserwacji, słowie, działalności praktycznej uczniów. Wyróżnił też nową grupę metod, mianowicie metody gier dydaktycznych do których zalicza się: metodę symulacyjną, sytuacyjną, inscenizacji, burza mózgów. Każda z tych metod może spełniać takie funkcje dydaktyczne jak: służyć zaznajamianiu uczniów z nowym materiałem, zapewniać utrwalanie zdobytej wiedzy, ułatwiać kontrolę i ocenę stopnia opanowania tej wiedzy.

Zaczyński mówi, ze przekazywać i utrwalać oraz kontrolować i oceniać wiedzę można za pomocą trzech grup metod, opartych na obserwacji, słowie i działaniu. Osobną podgrupę stanowi nauczanie programowe, które nie może być jednoznacznie zakwalifikowane do wyżej wymienionych grup metod, ponieważ jest tak bogate w cechy. Dlatego zostało potraktowane osobno.

Nauczanie programowe to metoda nauczania pozwalająca na dokładne przewidywanie przebiegu nauczania – uczenia się.

Można zauważyć, że u podstaw tych podziałów są różne kryteria.:

-dominacja aktywności nauczyciela lub uczniów w procesie nauczania-uczenia się. Mówimy tu o metodach: podających, poszukujących, samodzielnego dochodzenia do wiedzy.

 –sposób przekazywania wiadomości, tyczy się to słowa, obrazu i rzeczywistości.

Okoń wprowadza nowy podział metod nauczania, którego podstawą jest teoria kształcenia wielostronnego.

Nowy podział metod nauczania to:

-metody asymilacji wiedzy(podające),

-         metody samodzielnego dochodzenia do wiedzy (problemowe),

-          - metody waloryzujące(eksponujące) oraz metody praktyczne.

Do metod asymilacji wiedzy zaliczono: pogadankę, dyskusję, wykład, opis, opowiadanie i pracę z książką,

Do metod samodzielnego dochodzenia do wiedzy zakwalifikowano: klasyczną metodę problemową oraz jej odmiany, czyli metodę przypadków, sytuacyjną, burzę, mikronauczanie, gry dydaktyczne.

 Metody waloryzujące dzielą się na : metody impresyjne i ekspresyjne.

Do metod praktycznych należą: metody ćwiczebne, realizacji zadań wytwórczych.

Metody podające

To inaczej metody asymilacji wiedzy, mają one ogromne zastosowanie w szkole i w komunikacji. Można więc zauważyć , że są łatwo stosowane. Najważniejsze w tych metodach jest odpowiedni dobór treści i właściwy sposób ich przekazania. Do metod

podających należy:

a) pogadanka,

b) opis,

c) opowiadanie,

d) wykład,

e) wyjaśnienie,

f) praca z źródłem drukowanym.

 

a)Pogadanka – to metoda dialogowa, polegająca na rozmowie uczniów z nauczycielem Nauczyciel kieruje rozmową poprzez stawianie pytań. Pogadanka przyniesie oczekiwane efekty, gdy zadawane pytania będą interesujące, nie za trudne i będą wywoływały aktywność ucznia. Pogadanka może być ilustrowana albo może być w postaci dialogu między nauczycielem a uczniami. Ogólna struktura pogadanki jest:

posiada część wstępną, zasadniczą i końcową.

Ze względu na funkcje dydaktyczne jakie ma za zadanie spełniać, pogadankę dzielimy na: pogadankę wstępną, pogadankę przedstawiającą nowe wiadomości, pogadankę utrwalającą oraz pogadankę kontrolną.

Pogadanka wstępna przygotowuje uczniów do pracy podczas lekcji. Może spełniać następujące zadania: aktualizacja doświadczeń, ustalenie tematu i celu lekcji, przypomnienie wiadomości, które były omawiane wcześniej i dotyczą nowego tematu, ustalenie zadań uczniów, omówienie jakie metody pracy będą wykorzystywane. Pogadanka wstępna pełni funkcję organizacyjną, porządkującą i przygotowawczą.

Pogadanka utrwalająca polega na opieraniu się o materiał wcześniej poznany, który wymaga uporządkowania. Ten typ pogadanki występuje prawie na każdej lekcji.

Pogadanka kontrolna polega na rozmowie nauczyciela z uczniami o treściach, które były wcześniej zrealizowane. Może pełnić rolę sprawdzenia wiadomości, które posiadają uczniowie. W pogadance stosujemy trzy rodzaje pytań:

- przygotowawcze, czyli przypomnienie treści jakie mają być przedmiotem opracowania.

-naprowadzające, mogą mieć pozytywny charakter, ich zadaniem jest pobudzenie aktywności ucznia i prowadzą one do uzyskania nowej informacji. Mogą tez mieć charakter negatywny gdy ukazują błędy myślenia, niezrozumienie pojęć i praw.

- zbierające, które mają na celu podsumowanie wyników pogadanki.

Stosowanie pogadanki daje efekty gdy nauczyciel przestrzega następujących zasad: należy unikać nadmiernej liczby pytań, pytania powinny być konkretne, zrozumiałe, jednoznaczne i poprawne językowo, dostosowane do możliwości uczniów, zmuszające uczniów do wysiłku umysłowego. Nie należy stosować pytań zaczynających się od „czy”. Pytania należy kierować do wszystkich, a nie do pojedynczych uczniów.

b) Opis - polega na słownej charakterystyce przedmiotów, zjawisk, procesów, a także osób. Stosuję się go gdy uczeń nie zna jakiegoś przedmiotu.. Opis i opowiadanie często się przeplatają i wzajemnie uzupełniają

c) Opowiadanie - jest to przekazywanie wiadomości przy zastosowaniu żywego słowa. Opowiadaniu powinna towarzyszyć myśl przewodnia. Opowiadanie wpływa na emocje ucznia. Aby opowiadanie spełniło swoją funkcje powinno być: zwarte, pobudza uczucia i trzymające w napięciu .Dużą role odgrywa to :czy nauczyciel jest zaangażowany .jest Aby to osiągnąć należy stosować barwnego języka, dobrej dykcji, odpowiedniej formy literackiej. Język powinien być prosty, zdania zwięzłe. Opowiadanie można dopełnić filmem, obrazkami, fotografiami. Stosowana jest przy nauczaniu przedmiotów humanistycznych, przede wszystkim na najniższych poziomach nauczania.

d)     Wyjaśnienie- to konkretne określenie faktu o charakterze teoretycznym. Wyjaśnienie ma duże znaczenie gdy występują nowe terminy, pojęcia. Stosuje się je najczęściej w przedmiotach ścisłych i przyrodniczych.

e)      Wykład informacyjny-konwencjonalny-. Ma za zadanie przekazywanie treści kształcenia w postaci wypowiedzi ciągłej, poukładanej, zgodnej z zasadami logiki. Aby uczniowie zrozumieli wykład uczniowie muszą być skupieni. Wykład informacyjny ma charakter teoretyczno-informacyjny, powinien dostarczać uczniom gotowej wiedzy. nauczyciel powinien podać plan wykładu. W trakcie wykładu należy wyraźnie zaznaczać przejście do kolejnego punktu. Wykład powinien składać się z trzech części: wprowadzającej, głównej i podsumowującej. Wykład należy do trudniejszych metod. Dlatego można go stosować dopiero w najwyższej klasie szkoły podstawowej nieczęsto i ok. 10-15 minut. Wraz z rozwojem dzieci coraz częściej i dłużej. W szkole podstawowej i w gimnazjum powinno się je przeplatać z innymi metodami Należy stopniowo przyzwyczajać uczniów do wykładów.

f)       Korzystanie ze źródeł informacji. Informacje mogą być zawarte w : na filmach materiałach drukowanych: w podręcznikach, słownikach, literaturze, czasopismach. Ważne jest by uczeń rozumiał tekst czytany, umiał analizować a przede wszystkim wykorzystywać zawarte informacje.

 

Metody problemowe

A)nauczanie problemowe- polega na kierowaniu pracą uczniów, którzy zdobywają nowe wiadomości za pomocą rozwiązywania problemów teoretycznych i praktycznych. Nauczania problemowe uczy uczniów dostrzegania, formułowania i rozwiązywania problemów. Uczeń staje się aktywny, a nie bierny. W nauczaniu problemowym nauczyciel ma za zadanie:

·         organizować sytuacje problemowe,

·          kierować procesami formułowania problemów,

·         kierować  procesem poszukiwania pomysłów i sprawdzania ich rozwiązań,

·         organizować pracę aby utrwalić zdobytą wiedzę.

B) Metody  gier dydaktycznych

Okoń obok klasycznej metody problemowej wyróżnia metodę przypadków, sytuacyjną, burzę mózgów, mikronauczanie i gry dydaktyczne do których zalicza metodę inscenizacji i metodę symulacyjną.

Metody te pobudzają uczniów, gdyż kształcą u nich umiejętności szukania informacji, ich przeważania, stawiania i rozwiązywania problemów. Doskonalą umiejętność dyskutowania, argumentowania.

  I.       Burza mózgów. Ta metody służy zespołowemu poszukiwaniu pomysłów dotyczących danego problemu. Metoda ta zachęca by przedstawiać różne propozycje, które nam przychodzą do głowy na dany temat. Aby burza mózgów przebiegała prawidłowo krytykę pomysłów należy zatrzymać na podsumowanie wyników burzy mózgów. W ten sposób pobudzamy ucznia do niekonwencjonalnego myślenia. Tok zajęć prowadzonych tą metodą może wyglądać następująco:

- sformułowanie problemu

-   zgłaszanie przez uczniów pomysłów

-   zapisywanie pomysłów

-   analiza, ocena i krytyka pomysłów i przyjęcie rozwiązania.

Metoda ta zapewnia wysoki stopień aktywizacji zespołu.

 II.     Metoda sytuacyjna- celem tej metody jest zdobycie przez uczniów nowych wiadomości ale także wyrobienie zdolności samodzielnego podejmowania decyzji. Zajęcia prowadzone przy użyciu metody sytuacyjnej przebiegają następująco:

-pogadanka wstępna, która zawiera informacje o temacie i celu zajęć

-prezentacja opisu sytuacyjnego w formie słownej, pisemnej, filmu, przezroczy oraz sformułowanie problemu do rozwiązania

-analiza sytuacji dydaktycznej i rozmowa nad jej treścią

-formułowanie odpowiedzi na pytanie

-ocena zaproponowanych rozwiązań i podsumowanie zajęć.

Metoda ta stwarza dobre warunki kształcenia, rozwijania myślenia, umiejętności i integrowania wiedzy z różnych dyscyplin.

  III.  Metoda inscenizacji

 Metoda ta polega na odgrywaniu ról i może mieć różne formy w zależności od tego czy uczestniczą wszyscy uczniowie czy tylko jakaś cześć uczniów. Inscenizację rozpoczynamy wprowadzeniem, później następuje odegranie sytuacji, analiza jej przebiegu i ogólna dyskusja nad jej problematyką. Przedstawienie inscenizacji składa się z następujących faz: z planowania inscenizacji i przygotowania scenariuszu inscenizacji. Scenariusz zawiera temat inscenizacji, instrukcje dla aktorów, tematy do dyskusji zespołowej, chronologię przebiegu zajęć. Istnieje wiele odmian inscenizacji jak na przykład inscenizacja wielokrotna, która polega na tym, że większa grupa dzieli się na kilu osobowe zespoły, z których każdy przedstawia sytuację po czym cała grupa analizuje i ocenia rezultaty inscenizacji. Drugi przykład inscenizacji to inscenizacja wobec audytorium, tutaj każdy z uczestników ma sobie wyobrazić, że gra jakąś rolę, podczas gdy prowadzący opisuje fakty z którymi się spotykają.

Metoda inscenizacyjna uczy obserwowania wzajemnych stosunków między ludźmi, krytycznie oceniać ich postępowanie. 

IV.  Metoda symulacyjna polega na odtworzeniu przez uczniów różnych sytuacji problemowych, konkretnej rzeczywistości.  Gry symulacyjne mogą być przydatne w przedmiotach humanistycznych. Kształtują wiele umiejętności poznawczych, a zdobyta wiedza jest trwała.

  13.Dyskusja

Metoda ta polega na wzajemnej wymianie myśli i poglądów w czasie opracowywania danego materiału. Dyskusja jest bardzo wartościową metodą nauczania, gdyż pobudza, rozwija myślenie i kształci umiejętności formułowania myśli i ich wypowiadania. Ważne jest, że dyskusja nie może być swobodną rozmową jeżeli ma spełniać rolę metody nauczania. W przebiegu dyskusji wyróżniamy następujące etapy:

-wprowadzenie

-dyskusja właściwa

-podsumowanie wyników

Dyskusję wypełniają wypowiedzi uczniów, które zawierają propozycję rozwiązania problemu. Ze względu na cele, formę organizacyjną wyróżniamy kilka odmian dyskusji:

·         dyskusje związaną z wykładem- która ma na celu wyjaśnienie wątpliwości uczniów co do tez i pozwala na konfrontację informacji z wiedzą uczniów.

·         Dyskusja wielokrotna, przebiega w trzech fazach:

1.      -pierwsza faza, w której udział biorą wszyscy uczestnicy zajęć, jest to część wprowadzenia do dyskusji;

2.      -druga faza to dyskusja w grupach nad wyborem określonego rozwiązania

3.      -ostatnia faza ma charakter dyskusji plenarnej czyli na forum całej klasy. Polega na prezentacji wyników dyskusji grup oraz na wyborze optymalnego rozwiązania i na podsumowaniu zajęć.

·         dyskusja obserwowana czyli panelowa, prowadzona jest przez kilka osób wobec słuchającego audytorium. Członkami panelu powinni być specjaliści reprezentujący różne punkty widzenia. Dyskusja takiego rodzaju umożliwia przedstawienie uczniom danego problemu  z różnych stron.

·         dyskusja okrągłego  stołu- polega na luźnej wymianie poglądów, nieformalnej wymianie zdań między nauczycielem a uczniami.

Metody eksponujące

to inaczej waloryzacyjne, zostały wyodrębnione przez Okonia, umożliwiają eksponowanie wartości ich przeżywanie. Okoń w podręczniku wyróżnił metody

a)impresyjne ,

b) ekspresyjne.

a)Metody impresyjne sprowadzają się do organizowania udziału uczniów w eksponowanych wartościach społecznych, moralnych, estetycznych i naukowych. Metodę tę można stosować na lekcji przy prezentowaniu utworów literackich jak i dzieł sztuki plastycznej a także utworów muzycznych.

b)Metody ekspresyjne polegają na stworzeniu sytuacji , w których uczestnicy sami wytwarzają bądź odtwarzają dane wartości. Okazją do zastosowania tej metody jest  np. organizowanie uroczystości szkolnych ,udział w przedstawieniu szkolnym, rzeźbienie, malowanie. Do metod eksponujących zaliczono umownie dramę, pokaz, film, sztukę teatralną, wystawę

Do metody eksponujących należą :

a) Drama jest oparta przede wszystkim na zabawie, dzięki której pobudza się umysł i emocje.

Drama jest wiąże się z bezpośrednim bezpośrednim doświadczeniem uczniów. Wykorzystuje się w niej zmysły, wyobraźnię , ruch oraz mowę. Drama najlepiej nadaje się do stosowania w nauczaniu początkowym. Jest metodą wspierającą nauczanie przedmiotowe, ułatwiającą rozwój zdolności umysłowych. Podstawą dramy jest fikcja, wymyślona sytuacja , która powstaje gdy kila osób przedstawia coś co nie jest obecne, wykorzystując jako środków wyrazu ciał i głosów.

b) Sztuka teatralna również zawiera pewne wartości najczęściej moralne. Po spektaklu uczeń powinien wyrazić główną myśl sztuki.

c) Film- pokaz filmu ma na celu zdobycie informacji o pewnych wartościach filmu. Po zakończonym pokazie powinna być wymiana poglądów, której celem byłoby wartościowanie, wyrażanie własnego stosunku do prezentowanych treści.

d) Pokaz to czynności dydaktyczne nauczyciela, który polega na prezentowaniu przedmiotów i kierowaniu uwagi uczniów na najważniejsze cechy. Pokaz najczęściej występuje z innymi metodami.

e) Wystawa, -Stosujemy ją głownie do prezentacji dzieł sztuki. Wystawa powinna zawierać wartości istotne ze względu na cele lekcji.

Metody praktyczne

Za pomocą tych metod rozwija się umiejętności praktyczne.

Półturzycki mówi o metodzie ćwiczebnej, zajęciach laboratoryjnych, pracy z książką i o pomiarze. Okoń wyróżnia dwie metody praktyczne: ćwiczebną i realizacji zadań wytwórczych. Kupisiewicz natomiast mówi o metodzie laboratoryjnej oraz zajęć praktycznych. Na podstawie podręcznika Bereźnickiego przyjęliśmy, że do tej grupy zaliczamy metodę ćwiczeń przedmiotowych, metodę laboratoryjną a także pomiar.

a)      Metoda ćwiczeń przedmiotowych

Ćwiczenie to powtarzanie czynności w celu nabycie wprawy. Po opanowaniu umiejętności jest faza doskonalenia  i podnoszenia sprawności przez przemianę ich w nawyk. Konieczna jest znajomość przez uczniów części teoretycznej danej czynności. A więc ćwiczenie polega na stosowaniu wiedzy teoretycznej do celów praktycznych

b)      Metoda laboratoryjna

W czasie tych zajęć uczniowie mają kontakt z aparaturą, materiałami, narzędziami i przyrządami pomiarowymi. Zajęcia laboratoryjne polegają na tym, że uczniowie sami przeprowadzają eksperymenty w celu zbadania przyczyn występowania danego zjawiska.

Metoda ta polega na wdrażaniu uczniów do dostrzegania i rozwiązywania problemów teoretycznych.

c)      Pomiar najczęściej występuje w połączeniu z metodą laboratoryjną . Pomiar, to czynności wykonywane przez nauczyciela lub bezpośrednio przez uczniów, którzy pracują pod opieka nauczyciela. Pozwalają określić ilościową lub liczbową stronę badanych zjawisk

17. Nauczanie programowe

Nauczanie programowe jest metodą wielofunkcyjną, może być stosowane do przekazywania nowych informacji, kształtowaniu umiejętności i ich utrwalaniu. Istotnym składnikiem nauczania programowego jest program, który jest ciągiem dawek informacji. Kupisiewicz dokonał różnicowania programów ze względu na sposób udzielenia odpowiedzi, tok uczenia się, wielkość oraz strukturę dawek informacji, możliwości indywidualizowania procesu kształcenia. Na tej podstawie wyróżnia się następujące rodzaje programów: liniowy, rozgałęziony, blokowy.

 

Literatura:

F.Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2007.·       

W.Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, Żak, Warszawa 2003. 

Ewelina Jeziorska

Martyna Politowicz

Autorskie Programy Nauczania

Autorskie programy kształcenia są istotnym zagadnieniem w zdecentralizowanych systemach kształcenia. 1 września 1999 roku weszła w życie reforma systemu edukacji, która pozwala nauczycielom na opracowanie programów kształcenia. Pozwoliło to na opracowywanie nauczycielom programów kształcenia do samego początku do końca.

Do tworzenia programów przydałaby się wiedza z dydaktyki ogólnej (dziedziny programów szkolnych – definicje podstawowe, pojęcia, terminy, charakterystykę przedmiotów interdyscyplinarnych podstaw programu i teorii programu, zasady prac programowych wśród nich pomoc w odczytywaniu, wyborze, formułowaniu ideałów, zadań i celów kształcenia). Ważnymi pojęciami w opracowaniu programu jest wzorzec i kreowanie programu.

Wzorzec programu – dotyczy modelu pracy nad programem, a zwłaszcza zastosowanie organizacji elementów planistycznych programu. Może być zamienny z organizacją programu, który oznacza uporządkowanie elementów programu w oddzielną całość. Podyktowany jest orientacją filozoficzną programisty i jego podejściem do programu. Jest złożoną konstrukcją, wymaga dużej wiedzy i wielkiej staranności w opracowywaniu.

Elementy wzorca:

•  Ideały, zadania, cele,
• Materiał nauczania,
• Sytuacje dydaktyczne (przeżycia, doświadczenia, z których składa się proces nauczania),
• Sposoby oceniania.
• źródła (nigdy nie jest tak, ze czerpiemy z jednego miejsca, zazwyczaj z kilku naraz): społeczeństwo, wiedza ucznia, wieczność, boskość (duchowość),

Cechy konstrukcyjne wzorca:

1. Zakres – ilość i szczegółowość materiału w programie, czym jest kształcenie? Co rozumiemy przez człowiek wykształcony? Światły?, faworyzuje się tu dziedzinę fizyczną, pomijając emocjonalną i psychoruchową,
2. Integracja – powiązanie rodzajów wiedzy i doświadczeń, które planujemy włączyć do programu, dzięki integracji uczeń zyskuje spójny obraz wiedzy, integracja zachodzi wyłącznie w umyśle dziecka,
3. Kolejność – ułożenie elementów programu, bierzemy pod uwagę treść, możemy zastosować 4 zasady uczenia się: uczenie się od prostego do złożonego, zachowanie warunków wstępnych uczenia się danego materiału przechodzenie od całości do części,
4. Ciągłość – w programie powraca się do zasadniczych pojęć i umiejętności, których opanowanie powinno stawać się głębsze i dokładniejsze,
5. Wyrazistość – powiązania pionowe i poziome miedzy różnymi elementami i cechami programu, wyrazistość pionowa oznacza ułożenie treści w sekwencje obejmujące kolejne klasy, a pozioma powiązaniem elementów występujących jednocześnie tzw. Programy zintegrowane,
6. Równowaga – każdy element i każdą cechę wzorca należy wziąć w odpowiedniej proporcji i czasie, należy jej szukać między:

• ześrodkowaniem programu na dziecku i na przedmiotach,
• potrzebami jednostki i społeczeństwa,
• zadaniami kształcenia powszechnego i przystosowanego do danych uczniów,
• poszerzeniem i pogłębianiem treści,
• treścią tradycyjną i nowoczesną,
• zadaniami związanymi z różnymi stylami uczenia się różnych grup uczniowskich,
• różnymi metodami nauczania i sytuacjami dydaktycznymi,
• pracą i zabawą,
• wpływami edukacyjnymi społeczności i szkoły.

Typowe wzorce programu:

1. ześrodkowanego na materiale, wiedzę uważa się za integralny i podstawowy składnik programu, materiały dydaktyczne mają strukturę wiedzy. Wzorce takie to m.in. przedmiotowy, ześrodkowany na dziedzinie nauki, pól treściowych, korelacyjny, procesualne,
2. ześrodkowanego na uczniu, reakcja na pierwszą grupę wzorców, stawia się w centralnym miejscu ucznia w programie szkolnym, wzorce te można spotkać w Szkołach Podstawowych w klasach 1-3, dziecko uczy jeden nauczyciel,. Zaliczamy: wzorzec ześrodkowany na dziecku, ześrodkowany na doświadczeniu, romantyczne, humanistyczne
3. ześrodkowanego na rozwiązaniu problemu, ukierunkowany na treść i rozwój uczniów, ujmują jednostkę w otoczeniu społecznym, problem jest przedmiotem nauki, do niego dobiera się dyscyplinę i przedmioty, Występują: wzorce wyśrodkowane na sytuacje życiowe, problemów rdzeniowych (ważnych dla wszystkich uczniów), ześrodkowane na problemach społecznych i rekonstukcjonistycznych (przygotowujące do zmian społecznych).

Kreowanie programu wymaga wykorzystania pewnych zasad, natury technicznej lub naukowej, skłąda się na działania humanistyczne i artystyczne, dzięki szkoły mogą realizować określone zadania. Modele najczęściej dzieli się na:

- techniczno-scjentystyczne np. behawiorystyczne, menadżerskie, systemowe i akademickie podejście do programu szkolnego, pasuje do wzorca ześrodkowanego na wiedzy, na rozwiązaniu problemu. Wiąże się z rozwojem metod empirycznych i rozkwitem nauk przyrodniczych, sposób myślenia. Kreowanie programu owocuje planem lub szkicem, na podstawie którego leży struktura środowisk dydaktycznych i koordynuje korzystanie z zasobów kadrowych, materialnych i technicznych. Program to całość łącząca elementy, aby służyły wspólnemu zadaniu edukowania jednostek, a jednocześnie daje do rąk plan działania. Im precyzyjniej i bardziej zdecydowanie określimy środki tym pewniejszy będzie nasz cel, co chcemy osiągnąć. Systematycznie konstruowany projekt podlega ewaluacji z różną dokładnością. M.in. F. Bobbit, W.W. Chartes, R.W. Tayler.

- nietechniczne i niescjentystyczne np. humanistyczne i rekonceptualistyczne. Pasuje do wzorca ześrodkowanego na uczniu, na rozwiązaniu problemu. Dominuje indywidualizm, subiektywizm, estetyka, heurystyka, zachodzi między człowiekiem i jego partnerami i środowiskiem. Nie jest ważne co mamy „na wyjściu” działań, lecz ważny jest uczeń, jego aktywność w procesie kształcenia. Program rozwija się i narasta w miarę realizacji, dokładne planowanie nie ma sensu. Prace programowe skupiają się na uczniu, uczestniczą w nim uczniowie, rodzice, nauczyciele. Wg tego podejście nie można przewidzieć ideałów, celi i zadań kształcenia. Opiera się na odczuciach i racjonalności estetycznej. Zalicza się tu model naturalistyczny Glatthorna, model spraw uczniowskich Weinsteina i Fantiniego.

Tworzenie programu w ramach reformy edukacji obejmuje spełnianie wymagań dotyczących:

• struktury programu,
• celów nauczania,
• materiału nauczania,
• procedur osiągania celów (metod pracy i podręczników)
• opisu założonych osiągnięć ucznia i metod ich pomiaru (kryteria oceny wewnątrzszkolnej).

Każda szkoła powinna dysponować całościowym programem nauczania, a nauczyciel programem uwzględniającym możliwości i potrzeby uczniów. Nauczyciel ma do wyboru opracować program autorski, ale może posłużyć się już istniejącym i zatwierdzonym przez władze oświatowe. A co do programów autorskich władze oświatowe oczekują, że będą one wyraźnie i ściśle odnosiły się do podstawy programowej zatwierdzonej przez MEN. Podstawa programowa traktowana jest jako trzon. Program autorski ma wprowadzić nowe koncepcje, cele czy treści, które w spójny, interesujący sposób uzupełnią podstawę programową.

Program autorski powinien jasno i wyraźnie informować czytelnika o tym:

1. jakiego przedmiotu lub jakiego bloku przedmiotów dotyczy,
2. dla jakiego etapu nauczania i dla jakiej liczby godzin na tym etapie został przygotowany,
3. dla jakiego typu kursu jest on odpowiedni.

Program powinien:

• wyraźnie charakteryzować uczniów, określając, dla jakiego rodzaju użytkowników, o jakich celach, możliwościach umysłowych i zainteresowaniach okaże się najwłaściwszy,
• jasno wskazać, jakie jest niezbędne w jego realizacji przygotowanie kadry nauczycielskiej oraz wyposażenie szkoły w pomoce naukowe i techniczne środki nauczania
• informować kto go przygotował, jakie jest doświadczenie zawodowe jego autorów i do kogo należą prawa autorskie.

Kreowanie autorskich programów kształcenia to zadanie niezwykle złożone, trudne, wymagające dużej wiedzy i to nie tylko z dziedziny programów kształcenia.

Istnieje wiele teorii programu, a także wielu znanych autorów. Na szczególną uwagę zasługuje propozycja J. Gniteckiego programu kształcenia symulującego i wspierającego rozwój. Okazuje on program na tle współczesnych przemian, a także jest cennym źródłem przemyśleń i propozycji.

O programie ukrytym. Program taki nie jest zazwyczaj znany ani nie poddaje się żadnej rejestracji. Składają się na niego czynniki m.in. atmosfera wychowawcza lub antywychowawcza w szkole, klasie, domu, styl pracy nauczyciela, opinie uczniów i rodziców o szkole, wpływ rówieśników i grup rówieśniczych, wpływ szerszego środowiska społeczno-kulturowego. Dobre lub szkodliwe oddziaływanie ukrytego programu zależy od poziomu samych uczniów i od wpływu planowej pracy szkoły, a przede wszystkim od poziomu realizacji rzeczywistych programów kształcenia.

Bibliografia:

•  J. Świrko-Pilipczuk, Wartości i cele kształcenia, w: F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Kraków 2001 3.5 s.171

Opracowały temat:
Monika Fabisiak
Angelika Głowacka
Monika Stępień

UŚWIADAMIANIE CELÓW KSZAŁCENIA

1) Cele kształcenia wyznaczają podstawowe czynności zarówno nauczycieli jak i uczniów


Odnoszą się do nich i opisują zmianę jaką chcemy w nich uzyskać

2) Celom powinny być podporządkowane metody i organizacja pracy nauczyciela

3) Znaczenie celów kszałcenia :

-stanowią one podstawowy czynnik wyznaczający rozwiązania innych elementów procesu kształcenia

-są wyznacznikiem doboru i układu treści kształcenia oraz podstawowym kryterium w doborze metod, form organizacyjnych i środków dydaktycznych

-stanowią podstawę planowania i organizowania działań uczestników procesu kształcenia

-są kryterium efektywności procesu dydaktycznego

3) Świadomość :
-fenomenalne doznania podmiotu
-wiedza podmiotu o określonych właściwościach
-przytomność albo stan czuwania

4) Według M.Kowalczyk Świadomość to subiektywna realność aktualnie doświadczana przez podmiot

5) W wypadku definiowania celu jako pożądanego stanu rzeczy należy zwrócić uwagę na to, że to co pożądane przez kogoś musi być słusznie przez niego cenione, czyli musi być faktycznie wartościowe.

6) Motywacja to stan służący nakierowaniu działań jednostki na określony cel

7) Warunkiem skutecznej działalności jest uświadomienie sobie przez podmiot działający celu podejmowanych czynności. Aby dobrze uświadomić cel nauczania trzeba oprzeć się na podstawowych cechach czynności człowieka, którymi są  UKIERUNKOWANIE i ZORGANIZOWANIE 
-ukierunkowanie to proces naprowadzania jednostki na prawidłowe dojście do celu 
-zorganizowanie to przypisanie odpowiednich jednostek czasowych na osiągnięcie danej czynności np 45 minut na naukę danego tematu. 
W mechanizmach ukierunkowujących i organizujących podkreśla się role informacji. Otrzymywane informacje są przetwarzane w wyniku złożonych procesów analizy i syntezy. W trakcie wytwarzane są programy działania i dokonuje się kontrola wykonania 
(czyli człowiek wytwarza sobie obraz sytuacji, przebiegu zdarzeń wewnętrznych, który umożliwia przygotowanie zawczasu do zdarzeń, które dopiero nastąpią i do własnych kolejnych czynności ) 
Nauczyciel dostaje informację czego ma uczyć, przygotowuje plan działania i metody nauczania a następnie wprowadza je w życie. 
Możemy wyróżnić 2 schematy
-poznawczy (ułatwia człowiekowi przewidywanie przyszłych zdarzeń)
-operacyjny (realizacja, która jest wyrazem gotowości wykonania określonych czynności w określonych warunkach) 
Przewidywanie spełnia funkcje ukierunkowującą przebieg czynności dzięki  równoczesnemu procesowi kontroli, który polega na porównywaniu rzeczywistości z tym co się przewiduje lub postuluje. 
Świadomość kieruje czynnościami człowieka, głównie dzięki temu, że jest subiektywnym obrazem świata i samego siebie. Działanie tak rozumianej świadomości jest szczególnym przypadkiem działania informacji. Jej wpływ na czynności człowieka zależy od tego w jakim stopniu to co on sobie uświadamia jest dla niego ważne i prawdopodobne. Istotnym czynnikiem w ocenie wartości celu i prawdopodobieństwa jego realizacji jest wzrost aktywności  
jednostki w miarę przestrzennego zbliżenia się do celu. Istotne są tu takie cechy celu jak jasność, struktura celu(ilość, jakość, powiązanie celów elementarnych)

Ważne jest czy cel jest narzucony czy własny. I czy ma związek z zainteresowaniami i potrzebami jednostki. Jeżeli uczeń nie zna konkretnego celu czynności, które wykonuje, ustala sobie własny cel tzw. cel uboczny. Np uczeń pisze kartkówkę, nie ma pojęcia po co mu ten materiał, którego się uczy ale ustala sobie swój własny cel, którym jest nieotrzymanie złej oceny, żeby rodzice na niego nie krzyczeli. Wówczas uczeń uczy się materiału dostaje dobrą ocenę i spełnia swój cel uboczny. 
Jeżeli chcemy aby uczeń potrafił wykorzystać nabyte wiadomości w praktyce a jego czynności charakteryzowały się zdolnością do samokontroli i samokorygowania to należy go poinformować o zamierzonych wynikach danego celu. Nauczyciel powinien sobie uświadomić cel wykonywanych działań i uświadomić w tym ucznia.

Świadomość celu to odbicie, obraz rzeczywistości pożądanej pod pewnymi względami przez człowieka, wyznacza kierunek i strukturę działania zmierzającego do spowodowania lub utrzymania tego stanu rzeczywistości oraz umożliwiający kontrolę działania. Przyjęto więc że uczeń jest świadomy celu nauczania wtedy gdy posiada wiedzę o stanie rzeczy, zjawisk i procesów ujętą w sformułowaniu językowym lub graficznym celu oraz poczucie że stan ten jest dla niego pożądany pod pewnymi względami, co powoduje, że dąży on do spowodowania lub utrzymania tego stanu oraz kontroluje osiągane w tym zakresie rezultaty. 
Uświadamianie celu kształcenia przez nauczyciela jest podstawowym i niezmiernie ważnym elementem procesu nauczania. Uświadamianie uczniom celu działań wraz z umotywowaniem potrzeby jego osiągnięcia jest pierwszym zabiegiem, który musi wykonać nauczyciel przed przystąpieniem do realizacji tematu. Świadomość celów zależy od tego jak go rozumiemy, realizujemy,kontrolujemy i jakie rezultaty uzyskujemy. Nie należy wymagać aktywności w realizacji celów  od osoby, która ich nie rozumie. 

ROZUMIENIE CELU NAUCZANIA : 
Znajomość i rozumienie celu jest podstawowym warunkiem do podjęcia decyzji o jego realizacji. Gdy uczniowie nie rozumieją celów nauczania to pracują w sposób mechaniczny a i niekiedy chaotyczny. Praca taka jest nudna i przynosi negatywne skutki. O rozumianym celu kształcenia świadczy następujące zachowanie ucznia: 
-umie powtórzyć cel 
-sformułować go słownie lub pisemnie
-ująć własnymi słowami 
Nauczyciele powinni formułować cele w sposób jasny, zrozumiały. Należy wskazać związek między celami realizowanych zajęć a użytecznością danej wiedzy w życiu codziennym. 


Bibliografia F.Bereźnicki. Dydaktyka kształcenia ogólnego, Kraków 2001, Pod red F.Bereźnicki i J. Świrko-Pilipczuk, Procesy uczenia się i ich efektywność . 


Marta Brożyna 
Aleksandra Budrewicz 
Wiktoria Szabunia 

Program i treści kształcenia

1. Program nauczania- dokument określający obowiązki i prawa nauczycieli. Wyznacza czego i jak uczyć w szkole.
Wyróżniamy:
 a) tradycyjne rozumienie- odpowiednio uporządkowany zbiór tematów z wybranych dziedzin wiedzy i życia, przydatny dla nauczania. Zadaniem nauczycieli jest zaznajomić uczniów z tematami zajęć, a zadaniem uczniów jest przyswojenie tych treści.
b) w ogóle- główny nacisk kładzie się na działania i ich skutki.
c) w oświacie- większą uwagę zwraca się na treść działań, stosunkowo małą uwagę kładzie się na skutki.

 2. Treści kształcenia- Są one powiązane z programem kształcenia, więc jest dość trudno sformułować jednoznaczną definicję tego pojęcia. Opisuje się ją jako: Wszystkie umiejętności i wiadomości zdobyte z różnych dziedzin (nauki, kultury, sztuki oraz praktyki społecznej), którą powinniśmy opanować podczas pobytu w szkole.
 Teorie kształcenia możemy jeszcze rozumieć jako zbiór usystematyzowanych wiadomości, zestaw określonych umiejętności i nawyków oraz wartości o charakterze wychowawczym.  
Wyróżniamy również dwa warianty odnoszące się do szkoły wyższej:
 a) system wiadomości, umiejętności i nawyków, których opanowanie zapewniłoby studentom wzbogacenie ich osobowości zwłaszcza: rozwój ich predyspozycji kierunkowych i instrumentalnych oraz uzyskanie społecznych i zawodowych kwalifikacji które są zgodne z potrzebami społeczeństwa.
 b) system wiadomości, umiejętności i nawyków oraz walorów intelektualnych i ideowo-moralnych, które pozwoli studentom wzbogacić ich osobowość.

 3. Program nauczania wg:
a) Okonia Proponuje on zmianę terminu programu nauczania, który odnosi się tylko do treści nauczanych przez nauczyciela, program szkolny lub program kształcenia, który oznacza czynności dwustronne.
b) Kruszewskiego Są to wszystkie dokumenty, które normują pracę szkoły i nauczycieli, oraz doprowadzają uczniów do osiągnięcia założonych celów programowych
c) Komorowskiej Porównanie programu kształcenia do curriculum łac. tor wyścigowy rydwanów. Program zakłada CEL, DROGĘ DO CELU, ŚRODEK REALIZACJI.
d) Kupisiewicza Curriculum- formułuje jasno i wyraźnie sprecyzowane cele w przeciwieństwie do planu nauczania, który nauczanie dzieli na tematy, pod-tematy oraz działy.
 e) Taby Jest to etap, w którym formułuje się cele kształcenia na podstawie potrzeb społecznych i indywidualnych.
f) Kraszewskiego
* każda wiadomość zawarta w programie ma identyczne znaczenie dla uczniów
 * znalezienie takiego układu wiadomości, który byłby dla wszystkich uczniów najszybszą i najskuteczniejszą metodą opanowania materiału
* dążenie do tego, aby w umyśle ucznia powstało najwierniejsze odbicie materiału.

 4. Treści kształcenia wg: 
a ) Niemierki Jest to pewien system nauczanych czynności, w którym musimy mieć podany cel, materiał i wymagania, co ma się przełożyć na osiągnięcia uczniów. Wyróżnia on tutaj trzy fazy opanowywania tego procesu:
* planowanie( przez nauczyciela),
* poznawanie,
* opanowywanie.
W takiej sytuacji treść przekazywanych wiadomości na ogół ubożeje ,uczniowie opanowują jedynie część planowanych przez nauczyciela elementów czyli zamierzenia nauczyciela w wielu przypadkach nie zostają zrealizowane w 100%, ale możliwe jest także wzbogacanie treści, którą nauczyciel planuje przekazać w toku indywidualnego lub zbiorowego nauczania.
b) Kruszewskiego Jest to zbiór planowanych czynności ucznia wyznaczonych przez materiał nauczania i zaplanowaną zmianę psychiczną, Treści kształcenia mają zwierać
* wiedzę ( rozumianą jako materiał)
* zmiany w wiadomościach jakie muszą zajść u ucznia, jego umiejętnościach i systemach wartości
* oraz czynnościach które powodują, że te zmiany zachodzą
 c) Bereźnickiego Treści kształcenia definiuję się jako system wzajemnie powiązanych ze sobą wiadomości, umiejętności, nawyków i doświadczeń.
d) Pułturzyckiego Zasób faktów, pojęć, wiadomości, prawidłowych związków i teorii przekazywanych przez nauczycieli w procesie kształcenia, do treści nauczania należą też umiejętności, nawyki opanowywane przez uczniów oraz doświadczenia i przeżycia, jakich powinni doznawać w procesie uczenia się. TK stanowią zawartość procesu nauczania i to zawartość starannie dobraną z całokształtu doświadczeń i osiągnięć ludzkości w dziedzinie nauki, kultury, techniki i sztuki. Jest to zawartość wartościowa dla przygotowania nowych pokoleń do życia i pracy.

 5. Funkcje programu nauczania: Trudno jest zdefiniować program kształcenia, bo on zależy od wielu czynników, od różnorodności wartości, kultury w danym społeczeństwie, , celów kształcenia i ich dróg realizacji. Abyśmy mogli w ogóle mówić o funkcjach musimy zadać sobie dwa pytania:
a) czego należy uczyć w szkole?
b) Po co posyłamy dzieci do szkoły?  
Funkcja społeczna ma na celu kształtowanie w wychowanku społecznie pożądanych cech w danym czasie. Program kształcenia ma na celu zapewnić reprodukcję kulturową lub też zmianę społeczną.  
Funkcja pedagogiczna: Tutaj ważny jest indywidualny rozwój kształcenia i dobór treści, aby taki osiągnąć. Określa co i jak ma spotkać uczniów w szkole. Normuje on pracę szkoły i zawiera wytyczne, jak zestroić pracę nauczyciela z celami szkoły.
 6. Trzy modele programu wg Komorowskiej, które mogą pojawić się w programie nauczania 
 a) analityczny- wiedza jako obiekt, który należy zdobyć, odpowiada na pytania:
* Do jakiej wiedzy dążymy?
 * Jak możemy to robić najskuteczniej?
b) hermeneutyczny- uczyć się by znaleźć odpowiedź, wspólne dochodzenie do wiedzy przez nauczyciela i ucznia
c) krytyczny- wiedza jako możliwość zmiany otaczającej nas rzeczywistości.

 7. Pięć typów programów nauczania, które możemy spotkać w w/w modelach. 
 A) Jako wykaz treści nauczania: możemy go rozumieć jako spis tematów czy przedmiotów( zależność czy to instytucja czy już dany przedmiot), który nie będzie zawierał żadnych metod i technik prowadzenia zajęć, weryfikowania wiedzy. Taki program odpowiada na pytanie czego uczyć, ale w ogóle nie porusza tematu jak uczyć.
B) Program Jako zestaw planowanych czynności pedagogicznych. Tutaj metoda jest równie ważna jak treść, a więc tak rozumiany program powinien zawierać: zakres, układ treści, metody i techniki nauczania, formy aktywizujące uczniów. Ma charakter proceduralny czyli to w jaki sposób będziemy pracować jest ważniejsze niż to co zdołamy osiągnąć (efekty).
 C) Program Jako zestaw zamierzonych efektów pedagogicznych. Taki program jest rozumiany jako rezultaty które chcemy osiągnąć w czasie nauczania i po zakończeniu edukacji. Zaliczymy do tego wiadomości umiejętności, kompetencje, wszystko co zamierzył sobie konstruktor takiego programu. Nie liczą się efekty uboczne, czyli wiedza którą zdobywamy tzw. przy okazji.
 D) Program Jako zestaw pojęć i zadań do wykonania. Przedstawia on jednostkowe zadania czy działania, które ma wykonać dany uczeń. Jest to metoda behawioralna służy głównie wyrobieniu sobie pewnych z góry określonych nawyków.
 E) Program jako rejestr doświadczeń. Jest tutaj nacisk na indywidualny rozwój dziecka, jego odmienność, indywidualny sposób doświadczania świata, mniej ważny jest tutaj cel kształcenia.

 8. Cztery typy programów oparte na filozofii:
a) pajdocentryczny: interakcje dziecka ze środowiskiem szkolnym i poza szkolnym, nauczyciel dostarcza dziecku bodźców pobudzających jego aktywność.
b) praktyczny: skierowany na umiejętności, wiedza i postawy potrzebne do życia.
c) o nachyleniu społecznym: społeczna wrażliwość
d) tradycyjny: kładzie nacisk na nauczanie początkowe ( podstawowe): czytanie, pisanie, liczenie.

 9. Dwa programy na nauczania ze względu na dobór i sposób łączenia treści:
A) Programy przedmiotowe czy inaczej zwane akademickie. Nazwa przedmiotu odnosi się do danej dziedziny naukowej, jest jej subdyscypliną. Może być taką która będzie skupiała w sobie kilka subdyscyplin ( np. przyroda w jej skład wchodzi chemia, biologia, fizyka, geografia lub też geografia która zawiera w sobie geologię i minerologię.
B) Programy zintegrowane nie ją daną subdyscypliną danej nauki, ale są zlepkiem różnych problemów. Aby zrozumieć na czym polega PZ musimy odróżnić treści kształcenia od treści nauki oraz także ważne jest aby oddzielić zadania nauczyciela od zadań ucznia. Treść nauki jest rozumiana jako metody i wyniki badań, a treść nauczania jest rozumiana jako ćwiczenia poznawcze z danej dziedziny naukowej, na której będziemy ćwiczyć swoje umiejętności oraz doświadczenia, które są niezbędne do funkcjonowania w danej roli . Już na sama treść składają się: informacje wzbogacające wiedzę, ćwiczenia kształtujące umiejętności, oraz ćwiczenia wspomagające kształtowanie określonych postaw.

 10. Podział ze względu na układ treści:
  a) spiralny: dajemy to co najłatwiejsze do zrozumienia i przechodzimy do trudniejszych.
 b) koncentratyczny: te same czynności powtarza się co pewien czas rozszerzając ich zakres.
 c) liniowy: od prostego do skomplikowanego.

Bibliografia:
1.  J. Świrko-Pilipczuk, Program i treści kształcenia,w: F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego,    Kraków 2001

Opracowały:
Agnieszka Sołtysiak
Dagmara Śliwińska